มัญชรี จันทาblog3

อ่านวิเคราะห์บทความเรื่อง เทคโนโลยีกับการเรียนรู้ตลอดชีวิตของครู

การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning)

            โลกเรานั้นมีการเปลี่ยนแปลงด้านต่างๆเป็นไปอย่ารวดเร็ว และเรื่องที่เปลี่ยนแปลงที่เร็วที่สุดของศตวรรษที่ 21 นี้คงหนีไม่พ้นในเรื่องเทคโนโลยีสารสนเทศโดยได้ขึ้นชื่อว่า เป็นสังคมยุคดิจิทัลโดยหลีกเลี่ยงไม่ได้เลย ทำให้เกิดการหลั่งไหลของข้อมูลอย่างมหาศาล เกิดแหล่งเรียนรู้ทางออนไลน์มากมาย ดังนั้น เพื่อให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกเราต้องปรับตัวในการใช้ชีวิตให้เข้ากับสังคมยุคดิจิทัลให้ได้ ประเทศไทยจึงให้ความสำคัญกับการเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อให้คนไทยทุกคนได้รับการศึกษาและเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่ามีคุณภาพ ดำรงชีวิตอย่างเป็นสุข สอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการเปลี่ยนแปลงของโลกศตวรรษที่21

การเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning)

     การเรียนรู้ตลอดชีวิตและการศึกษาตลอดชีวิต คำเหล่านี้ต้องการให้บุคคลได้เรียนรู้ตลอดชีวิต เรียนรู้อย่างเหมาะสมเพื่อจะได้พัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเอง ส่วนจุดที่แตกต่าง คือการศึกษาที่ใช้ “Lifelong Education” จะมองเรื่องการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ให้ เกิดกับผู้เรียน ส่วนนักการศึกษาที่ใช้ “Lifelong Learning” จะมองเรื่องหลังจากการจัดการศึกษาแล้ว ผู้เรียนเรียนรู้ด้วยตัวเอง การเรียนรู้ตลอดชีวิตโดยใช้เทคโนโลยีหมายถึง กระบวนการเรียนรู้ของบุคคลวิธีการในการหาความรู้ของบุคคลตามความต้องการของตนเองโดยใช้เทคโนโลยีในการค้นหาความรู้ หรือใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือในการติดต่อสื่อสารระหว่างผู้อื่นในการหาคำตอบที่ต้องการรู้ ตั้งแต่เกิดจนตายเพื่อให้มีความรู้ ทักษะและประสบการณ์อย่างเพียงพอต่อการดำรงชีวิต การประกอบอาชีพ และการปรับ                                  ตัวเข้ากับสภาพสังคมสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปได้อย่างเหมาะสม

ทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตกับเทคโนโลยีสารสนเทศ

คนที่เติบโตขึ้นมาท่ามกลางยุคที่เศรษฐกิจทั้งโลกกำลังเติบโตเป็นอย่างมาก การใช้คอมพิวเตอร์และอินเตอร์เน็ท เริ่มเพิ่มบทบาทขึ้นแบบทวีคูณ เพื่อเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิตของผู้คน เมื่อคนกลุ่มนี้เติบโตมาพร้อมกับการเติบโตของ Internet และ Social Media แน่นอนพวกเขาจะเชี่ยวชาญในเทคโนโลยี Online อย่างมากดังนั้นคนรุ่นใหม่ในปัจจุบันจึงคาดเดายากเพราะสาเหตุนี้ จำเป็นต้องมีกระบวนการหล่อหลอมจากสถาบันผลิตครู ส่งต่อมายังการก้าวเข้าสู่ชีวิตครู เงื่อนไขที่จำเป็นต่อการสร้างทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต มีความจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของการจัดการเรียนการสอนเพื่อสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ใหม่ มีองค์ประกอบดังนี้

1.การจัดการเรียนรู้ที่เน้นกระบวนการเรียนรู้มากกว่าที่จะเน้นว่าจะเรียนรู้อะไร เช่นเป็นการที่ผู้เรียนและครูผู้สอน ร่วมปรึกษาหารือเพื่อที่จะได้กำหนดวิธีการที่จะทำให้เกิดการเรียนรู้ และเกิดกระบวนการแลกเปลี่ยนทัศนคติการเรียนรู้ ของทั้งผู้เรียนและครูผู้สอนจะได้เกิดการสร้างสรรค์องค์ความรู้ใหม่ๆ

2.การพัฒนาครู จะต้องปรับเปลี่ยนจากการเชิญครูไปเข้ารับการอบรมในหอประชุมขนาดใหญ่ ควรจะต้องปรับเปลี่ยนเป็นการเน้นการเรียนรู้ที่หน้างาน ผ่านกระบวนการปฏิบัติจริง มีผู้รู้มาช่วยชี้แนะ มีการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสารและเข้าถึงผู้รู้ ผู้เชี่ยวชาญ ตลอดจนการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ที่ไม่ใช่แค่ห้องสมุดเท่านั้น

3.การสร้างแรงบันดาลใจ (Inspiration) ให้ครูเกิดความผูกพันและเชื่อมั่นกับการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อเป็นเครื่องมือในการแสวงหาคำตอบที่จำเป็น แสวงหาองค์ความรู้ใหม่ๆอย่างต่อเนื่องและมีความสุข สนุกกับการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศ

4.การสร้างชุมชนเครือข่ายกลุ่มเพื่อนที่มีความสนใจ ความชอบคล้ายกัน เป็น “ชุมชนเสมือน” (Virtual Community) เพื่อสร้างเพื่อนในโลกออนไลน์ ทำให้ เกิดกิจกรรมการแลกเปลี่ยนทัศนคติความเห็น ความรู้ ทำให้การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศมีชีวิตมีความหมาย สีสันน่าตื่นเต้น เร้าใจน่าติดตามมากขึ้น ทำให้การใช้เทคโนโลยีในการเรียนรู้ตลอดชีวิต เป็นเหมือนวัฒนธรรมการดำรงชีวิต

เทคโนโลยีส่งเสริมการเรียนรู้อย่างไร

เพราะเทคโนโลยีช่วยให้เข้าถึงแหล่งเรียนรู้ได้อย่างง่ายดาย รวดเร็ว และเข้าถึงได้ทุกที่ ทุกเวลา นอกจากจะเป็นเครื่องมือในการแสวงหาความรู้แล้ว ยังเป็นเครื่องมือในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การแบ่งปันความรู้ ประสบการณ์และสื่อสังคมออนไลน์ที่นำมาใช้เพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต เครื่องมือทางเทคโนโลยีมีดังนี้

1. แหล่งทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด (OpenEducational Resources: OER) “แหล่งทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด” ใช้ได้ทั้งกับการศึกษาและการ สืบค้นทรัพยากรการศึกษาในระบบและนอกระบบ จึงเปิดโอกาสให้ทุกคนได้เรียนกับอาจารย์ที่มีความรู้ ความสามารถในแต่ละด้านและสอนเก่งได้เท่าๆกัน โดยทั่วไปการนำสื่อจาก internet มาใช้ซ้ำอาจเสี่ยงต่อการละเมิดลิขสิทธิ์ซึ่งเน้นทั้งการใช้และการสร้างทรัพยากร การเรียนรู้ ห้องสมุดจึงมีบทบาทที่สำคัญในการใช้เครื่องมือและแหล่งทรัพยากรการเรียนรู้

2.สื่อสังคมออนไลน์เพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต จะเป็นสื่อให้ข้อมูลข่าวสารสามารถกระจายออกไปอย่างรวดเร็วและกว้างขวางมีคุณประโยชน์มากมายในด้านการติดต่อสื่อสาร แต่ก็เปรียบเสมือนดาบสองคมหากผู้ใช้ขาดคุณธรรมจริยธรรม สามัญสำนึก การรู้จักเคารพสิทธิ ของผู้อื่น และความระมัดระวังในการใช้แล้ว สังคมออนไลน์เหล่านี้ก็จะเป็น"สังคมอันตราย"ที่จะเป็นด้านมืดของสังคมไทยเป็นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การแบ่งปันข้อมูลที่ง่ายที่สุดสำหรับยุคดิจิทัล เนื่องจากกิจวัตรของบุคคลทุกวันนี้มีส่วนร่วมกับเครือข่ายสังคมออนไลน์ (Social Media) เป็นอย่างมาก ซึ่งเครือข่ายสังคมออนไลน์สามารถสร้างการมีส่วนร่วมแบบขนานในกระบวนการเรียนรู้ได้ตลอดเวลา (Kind and Evans, 2015) เครือข่ายสังคมออนไลน์ที่นิยมใช้ ได้แก่ Facebook ไลน์ (Line) เป็นต้น

การพัฒนาทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิตของครู

มีองค์ประกอบในการพัฒนาดังนี้

1. การเรียนรู้ด้วยการนำตนเอง (Self-Directed) มีความสำคัญสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของโลกปัจจุบันที่บุคคลควรพัฒนาตนเองในด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะการคิดวิเคราะห์ คิดอย่างมีวิจารณญาณ ดังนั้น การเรียนรู้ด้วยตนเอง เป็นแนวคิดของการเรียนรู้ชนิดหนึ่งที่สนับสนุนการเรียนรู้ตลอดชีวิต

2. การใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือติดต่อสื่อสารระหว่างบุคคล บุคคลสองคนหรือมากกว่านั้นติดต่อกันนั้น จะทำให้ทั้งสองฝ่ายมีความเข้าใจกันและรับรู้ข้อมูลต่างๆซึ่งจะเป็นการเรียนรู้แบบทีม ที่จะต้องอาศัยความร่วมมือของกลุ่มเป็นสำคัญ สิ่งที่เป็นปัจจัยสะท้อนความเป็นชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพมี 5 ประการประกอบด้วย การแบ่งปันความเชื่อและความเข้าใจ,ปฏิสัมพันธ์และการมีส่วนร่วม, การพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน การมีท่าทีที่ถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน, ตระหนักนึกถึงมุมมองของแต่ละคน และกลุ่มที่เห็นต่าง, และการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนอย่างมีความหมายซึ่งกระบวนการ 

ดังนั้นการเรียนรู้ตลอดชีวิต เป็นทักษะที่จำเป็นอย่างยิ่งสำหรับครูในโลกอนาคต เป็นสิ่งที่ระบบการผลิตครู จำเป็นต้องสร้างสมรรถนะนี้ให้เกิดขึ้นกับครูรุ่นใหม่ให้ได้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และพร้อมๆ กันนั้นความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสาร ก็นับวันจะเข้ามาเป็นปัจจัยที่สำคัญต่อการดำรงชีวิต เสมือนหนึ่งเทียบเท่ากับปัจจัยสี่ของมนุษย์ “ครู” เป็นบุคคลที่โดยบทบาทหน้าที่จะต้องรอบรู้และอยู่ในตำแหน่งขอบแดนขององค์ความรู้ที่ทันสมัยที่สุด นิสัยการเรียนรู้ตลอดชีวิต จึงเป็นทักษะพื้นฐาน และเครื่องมือที่จะช่วยทำให้ลดเวลาในการเรียนรู้ลดเวลาการเดินทางไปสู่สุดขอบพรหมแดนของความรู้ได้เร็วที่สุด คือ เครื่องมือเทคโนโลยีสารสนเทศ แต่การจะเป็นเช่นนั้นได้ การสร้างนิสัยในการเรียนรู้ การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศให้เป็นส่วนหนึ่งของการค้นคว้า เป็นส่วนหนึ่งของการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน